Vết cỏ lật ở Borussia-Park: Amiri, Hamann và chấm phạt đền không còn nguyên vẹn

Trong khung hình truyền hình, thứ tôi nhìn thấy trước tiên không phải quả bóng. Một mảng cỏ bị lật lên ở chấm phạt đền, và một bàn tay vừa rời khỏi đó.

Người ta gọi tôi là thi sĩ của sân cỏ, nhưng tôi chỉ viết lại những gì trái bóng thì thầm. Đêm đó, trái bóng không nói gì cả. Nó chỉ nằm trên một điểm đất đã bị ai đó làm cho mấp mô.

Nadiem Amiri, 29 tuổi, tiền vệ của Mainz 05, cúi xuống chấm phạt đền trong lúc trận đấu chờ một quả đá mười một mét cho Borussia Mönchengladbach. Tỷ số khi ấy là 2-1 nghiêng về đội khách. Anh đào xới mặt cỏ, gạt những sợi cỏ sang một bên, rồi đứng dậy như chưa có gì xảy ra. Trọng tài chính Hartmann cùng ê-kíp không phát hiện. Quả bóng lăn. Cầu thủ Gladbach sút. Bóng không vào.

Trận đấu khép lại với bảy bàn thắng, phần thắng 4-3 thuộc về Mainz. Nhưng điều còn đọng lại sau tiếng còi mãn cuộc không phải là bảy bàn thắng ấy.

Bối cảnh: một trận đấu của hai số phận trái ngược

Tôi đã theo dõi rất nhiều trận Bundesliga mùa này, và điều khiến tôi chú ý ở Borussia-Park không phải là kết quả, mà là sự lệch pha giữa hai băng ghế huấn luyện.

Một bên là Mainz 05 — đội bóng tầm trung ổn định, biết cách biến những pha bóng hỗn loạn thành bàn thắng ở cuối trận. Isac Lidberg, tân binh, gỡ hòa cho Gladbach. Rồi khi trận đấu trôi về phút cuối, Mainz ghi liên tiếp hai bàn trong khoảng thời gian ngắn trước khi hết giờ. Đó không phải may mắn. Đó là dấu hiệu của một tập thể còn giữ được cấu trúc tinh thần khi trận đấu vỡ ra.

Bên kia là Borussia Mönchengladbach — đội bóng từng năm lần vô địch nước Đức, giờ đứng cuối bảng với 0 điểm sau bốn vòng. Họ sa thải huấn luyện viên Eugen Polanski chỉ sau vòng đấu thứ ba. Jan-Moritz Lichte ngồi ghế tạm quyền. Alexander Blessin được đồn đoán sẽ tiếp nhận. Ba cái tên huấn luyện trong vòng bốn vòng đấu.

Đặt cạnh nhau, hai bên ghế huấn luyện ấy kể một câu chuyện rõ hơn bất kỳ thông số nào: một đội có người dẫn đường, một đội đang đi tìm người dẫn đường.

Phân tích: hành vi, không phải chiến thuật

Tôi phải nói thẳng một điều mà tôi luôn tự nhắc mình khi viết: đây không phải một sự kiện chiến thuật. Trong toàn bộ nguồn tư liệu tôi có, không có một con số xG nào, không có PPDA, không có tỷ lệ kiểm soát bóng. Và vì thế, mọi phán đoán chiến thuật ở đây chỉ nên ở mức mô tả, không phải chứng minh.

Thứ thực sự cần phân tích nằm ở hành vi.

Amiri đã bị thay ra trước khi trận đấu bước vào giai đoạn phạt đền ở phút bù giờ. Điều đó quan trọng, bởi nó loại bỏ khả năng đây là một phản ứng bốc đồng trước mặt ban huấn luyện. Hành động ấy diễn ra trên sân, trước ống kính, trong một tình huống mà anh ta đã tính toán được rằng nó có thể là bước ngoặt của trận đấu.

Mấu chốt pháp lý nằm ở chỗ VAR không thể can thiệp. Hành vi đào xới chấm phạt đền, ở mức cao nhất, chỉ thuộc nhóm hành vi phi thể thao — tức là lỗi có thể bị phạt thẻ vàng theo Điều 12 Luật Bóng đá của IFAB. Giao thức VAR chỉ cho phép can thiệp vào bốn nhóm tình huống: lỗi có thể dẫn tới thẻ đỏ, quyết định phạt đền hoặc không phạt đền, bàn thắng hợp lệ, và nhầm lẫn danh tính cầu thủ. Một hành vi ở mức thẻ vàng không nằm trong đó.

Nói cách khác, việc Amiri thoát ngay trong trận không phải là lỗi của VAR. Đó là hệ quả logic của luật.

Điều đó cũng có nghĩa: nếu có hình phạt, nó sẽ đến từ con đường khác — DFB Sportgericht, tòa án thể thao của liên đoàn bóng đá Đức, nơi có quyền xử lý sau trận bằng chứng cứ truyền hình. Học thuyết Tatsachenentscheidung, tức quyết định thực tế của trọng tài là tối hậu, không bảo vệ được những hành vi mà trọng tài chưa từng nhìn thấy. Đây chính là con đường quen thuộc từng được dùng cho các vụ khạc nhổ, giả vờ ngã, hoặc hành vi ngoài bóng.

Nhưng tôi phải nói thêm một điều mà ít người muốn nghe: mức án dành cho hành vi tiểu xảo phi bạo lực thường là phạt tiền, không phải treo giò.

Góc nhìn phản trực giác: tiếng hét lớn nhất không phải là tiếng nói pháp lý

Didi Hamann, cựu tuyển thủ Đức, bình luận trên Sky, đã dùng những từ ngữ mạnh nhất có thể. Ông gọi hành vi đó là phi thể thao nghiêm trọng, nói Amiri đã vượt xa một giới hạn, và tuyên bố rằng ông sẽ loại anh khỏi vòng quay thi đấu — kèm yêu cầu treo giò một trận. Ông còn thêm một lập luận mang tính bảo vệ xã hội: trẻ em đang xem.

Tôi hiểu lập luận ấy. Nhưng khi đặt nó cạnh khung pháp lý ở trên, khoảng cách hiện ra rất rộng: tiếng nói to nhất trong câu chuyện này đang đòi một hình phạt mà cấu trúc luật lệ khiến nó trở thành khả năng ít xảy ra nhất.

Đó là một kiểu lệch pha kỳ lạ. Không phải lệch pha giữa đúng và sai. Mà là lệch pha giữa cảm xúc tập thể và thẩm quyền xử lý.

Và ở đây tôi phải kéo câu chuyện về đúng chỗ của nó.

Trong phòng báo toàn nam, tôi học rằng bóng đá cũng biết yêu bằng nhiều ngôn ngữ. Tôi cũng học được rằng một sự kiện đạo đức thường có sức sống ngắn hơn một cuộc khủng hoảng thể thao.

Bởi vì trong khi cả nước Đức bàn về vết cỏ bị lật, thì ở Mönchengladbach, một câu lạc bộ từng năm lần vô địch quốc gia đang đứng cuối bảng với 0 điểm sau bốn vòng, vừa thay huấn luyện viên lần thứ hai trong bốn vòng đấu, đang chuẩn bị đón một huấn luyện viên mới mà chưa ai xác nhận.

Hai lằn ranh thời gian đang chạy song song

Với Amiri, lằn ranh ấy rất hẹp. Anh mang trong mình hai thứ dễ mất cùng lúc: giá trị chuyển nhượng và uy tín. Ở tuổi 29, một tiền vệ Bundesliga đã bước vào giai đoạn cuối của đỉnh cao sự nghiệp — sau tuổi 29, giá trị bán lại gần như chỉ còn đi xuống. Và anh vừa có tên trong danh sách đội tuyển Đức của huấn luyện viên Jürgen Klopp, trong kỳ tập trung có hai trận quốc tế.

Tôi để ý đến chi tiết này nhiều hơn mức nó được nhắc trên truyền thông. Một sự kiện danh tiếng rơi đúng vào tuần trước khi một chu kỳ đội tuyển quốc gia mới bắt đầu có thể không ảnh hưởng tới lần triệu tập này, nhưng nó thay đổi cách một huấn luyện viên cân nhắc ở những lần sau. Trong bóng đá, uy tín không bị trừ ngay. Nó bị trừ lặng lẽ, ở những quyết định biên.

Với Gladbach, lằn ranh ấy rộng hơn nhưng tối hơn nhiều. Bốn trận, bốn thất bại, đội sổ. Một đội bóng lớn rơi xuống đáy bảng ở giai đoạn đầu mùa sẽ trở thành mục tiêu trong kỳ chuyển nhượng mùa đông — không chỉ vì họ cần mua, mà vì người đại diện của các cầu thủ sẽ dùng sự bất định ấy làm đòn bẩy.

Và tôi tự hỏi: nếu Blessin nhận ghế, ông ấy sẽ có bao nhiêu trận trước khi bị đo bằng chính thước đo đã hạ Polanski?

Chiến thuật dạy ta đọc trận đấu; ký ức dạy ta đọc chính mình. Tôi nhớ Felipe Baloy ở Nizhny Novgorod, người ghi bàn đầu tiên trong lịch sử đội tuyển Panama trong một trận thua 1-6. Baloy không gỡ hòa, không lật ngược thế cờ; ông chỉ tặng cả một đất nước một khoảnh khắc. Những khoảnh khắc như thế khiến tôi tin rằng điều đáng viết không nằm ở tỷ số.

Nhưng cũng có những khoảnh khắc khác, khi điều đáng viết nằm ở chỗ trái bóng bị ai đó làm cho mất công bằng. Và cái khó là cả hai loại khoảnh khắc ấy đều mặc cùng một chiếc áo.

Kết: điều còn lại sau khi tiếng ồn tắt

Câu hỏi tôi tự đặt ra không phải là Amiri có bị treo giò hay không. Câu hỏi ấy sẽ có câu trả lời trong vài ngày, từ một thông báo của DFB, và nó sẽ trôi đi nhanh như mọi thông báo khác.

Câu hỏi tôi muốn giữ lại dài hơn là: chúng ta đang dạy điều gì bằng cách chỉ nói về hành vi khi nó bị quay cận cảnh?

Bởi vì trong cùng vòng đấu ấy, không ai quay cận cảnh một đội bóng từng năm lần vô địch nước Đức đang đứng cuối bảng. Không ai quay cận cảnh huấn luyện viên thứ ba sắp ngồi vào ghế nóng. Không ai quay cận cảnh những cầu thủ phải thi đấu trong một tập thể không còn biết ai là người ra quyết định.

Một chấm phạt đền bị đào xới là chuyện nhỏ. Một đội bóng lớn mất phương hướng là chuyện lớn hơn rất nhiều.

Nhưng người ta vẫn sẽ nhớ vết cỏ lật. Vì cỏ thì hữu hình, còn sự tan rã thì thường vô hình cho tới khi bảng xếp hạng tháng Năm nói ra.