Trang sổ trắng của bơi lội Việt Nam năm 2026

Mùa xuân năm 2026, tôi có mặt ở mép bể bơi trong khu liên hợp thể thao Hà Nội khi trời còn chưa sáng rõ. Nước phẳng, lạnh, nằm im như một trang giấy chưa ai viết lên. Một vận động viên trẻ lao xuống. Hai cánh tay sải, hơi thở ngắt thành từng khúc, mặt nước vỡ ra hai bên vai thành hai vệt trắng rồi khép lại ngay sau lưng. Trên bờ, người huấn luyện viên đứng yên, một tay cầm đồng hồ bấm giây, một tay cầm cuốn sổ nhỏ.

Bơi xong, cậu bé ngoi lên, thở dốc, hỏi: “Bao nhiêu hả thầy?” Người huấn luyện viên nhìn đồng hồ, đọc con số. Rồi ông im lặng. Cuốn sổ trên tay ông vẫn mở nguyên ở trang trắng.

Điều tôi mang về từ buổi sáng hôm đó là một khoảng trống.

Năm 2026, bơi lội Việt Nam chưa có một hệ thống ghi chép thành tích quốc gia hoàn chỉnh. Những bể bơi đạt chuẩn đếm trên đầu ngón tay, phần lớn nằm ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Ở hầu hết các tỉnh, người tập bơi phải xuống sông, xuống hồ, tập theo mùa nước. Dụng cụ tập luyện thiếu thốn; kinh phí thể thao eo hẹp đến mức mỗi chuyến đi thi đấu xa cũng là một quyết định lớn.

Trong điều kiện ấy, việc dạy và học bơi dựa gần như hoàn toàn vào con người: mắt của huấn luyện viên, trí nhớ của huấn luyện viên, và cảm giác của chính người bơi. Không có bảng thành tích để tra cứu. Không có cột mốc để so sánh.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi nhiều buổi tập như vậy, tôi nhận ra một điều kỳ lạ: sau mỗi lần bấm giây, con số được đọc lên rồi biến mất. Không ai ghi lại. Không ai đối chiếu. Sang mùa sau, mọi thứ bắt đầu lại từ đầu.

Trong bơi lội, một thành tích chỉ có ý nghĩa khi nó đứng cạnh những thành tích khác. Kỷ lục thế giới là một đường trục. Kỷ lục châu lục là một đường trục thấp hơn. Kỷ lục quốc gia, kỷ lục cá nhân — mỗi vạch như vậy cho biết người bơi đang đứng ở đâu trên con đường dài.

Bơi lội Việt Nam năm 2026 thiếu gần như toàn bộ những vạch ấy. Một thành tích bơi ra trong buổi sáng ấy là một hòn đảo: đúng, nhưng cô độc. Người huấn luyện viên biết cậu bé hôm nay bơi nhanh hơn hôm qua, nhưng ông không biết nhanh hơn bao nhiêu, và nhanh hơn để làm gì.

Bơi lội Việt Nam năm 2026 không thiếu người bơi. Nó thiếu một đường trục để đo — và một môn thể thao không có đường trục thì mỗi thế hệ phải tự dò lại con đường từ đầu.

Sự thiếu hụt ấy hiện ra ở ba tầng.

Ở tầng kỹ thuật, động tác được truyền bằng mắt và bằng thân thể, không bằng tài liệu. Người huấn luyện viên sửa tay cho học trò bằng cách bắt chước chính động tác của mình trên bờ. Khi ông nghỉ, kỹ thuật ấy cũng nghỉ theo. Không có gì được ghi lại để người sau đọc.

Ở tầng thành tích, con số trôi. Một vận động viên có thể bơi tốt hơn năm trước mà không ai chứng minh được, vì không có gì để đối chiếu. Sự tiến bộ trở thành một câu chuyện truyền miệng, và truyền miệng thì phai.

Ở tầng đội ngũ, không có bản đồ. Không ai biết cả nước có bao nhiêu người bơi ở mức nào, ở lứa tuổi nào, đang lên hay đang xuống. Muốn chọn người cho một giải đấu, người ta chọn bằng quen biết và bằng linh cảm. Linh cảm đôi khi đúng, nhưng không bao giờ cộng dồn lại thành một hệ thống.

Tôi ngồi ở mép bể ấy và nghĩ về sự lãng phí lặng lẽ của nó. Không phải lãng phí tài năng — tài năng vẫn ở đó, trong nước, trong hơi thở. Mà là lãng phí ký ức. Mỗi thế hệ bơi xong rồi mang theo tất cả những gì mình học được xuống dưới mặt nước.

Đó là ngôn ngữ của sự im lặng: một thứ tiếng được nói rất nhiều nhưng chưa bao giờ được viết ra.

Nhưng tôi không muốn vội vàng kết luận rằng trang sổ trắng chỉ là một mất mát.

Có một mặt khác của câu chuyện. Khi không có con số nào để so, người bơi năm 2026 bơi vì nước, vì buổi sáng, vì cảm giác cánh tay chạm vào mặt nước phẳng. Họ không bơi để lấp vào một ô trống trong bảng thành tích. Ở những nơi vắng nhất của khu tập luyện, khi không có khán giả và không có ai bấm giây, tôi nghe rõ hơn tiếng thở của buổi tập — và tiếng thở ấy nói lên một điều mà bảng thành tích không bao giờ nói được.

Nỗi ám ảnh về cột mốc là một thứ được mang đến từ bên ngoài, cùng với đồng hồ bấm giây và đường bơi tiêu chuẩn. Nó hữu ích, nhưng nó không phải là bản chất của việc bơi.

Im lặng không thiếu ngôn ngữ — nó sở hữu một thứ tiếng riêng.

Điều đáng lo nằm ở chỗ ta có thể lấy con số thay cho sự chú ý, và lấy bảng thành tích thay cho việc thật sự nhìn một người bơi. Một cuốn sổ đầy những dòng ghi mà không ai hiểu người bơi đã đi qua những gì thì cũng chỉ là một cuốn sổ trắng được viết bằng mực khác.

Một cuốn sổ ghi thành tích không phải là giấy tờ hành chính. Nó là một lá thư gửi cho người bơi của mười năm sau. Nếu năm nay, ai đó chịu ngồi lại và ghi xuống từng kết quả — kể cả những kết quả nhỏ, những kết quả chưa ai từng công nhận — thì đến năm 2026, một đứa trẻ bước xuống bể sẽ biết chính xác mình phải đi bao xa.

Trang sổ trắng không tự viết đầy. Nhưng nó cũng không cần phải trắng mãi.